الشيخ محمد علي الگرامي القمي

42

تفكر (فارسى)

خاصّ در خصوص خمر و يا به حد اسكار خمر ، براى اثبات اين مطلب راه‌هاى مختلفى پيشنهاد شده است كه مهم‌ترين آن‌ها اين دو راه مىباشد : 1 - دوران ، كه طرد و عكس هم ناميده مىشود . منظور اين است كه دقت كنيم ببينيم اگر حكم حرمت ( در مثال ) ، داير مدار اسكار باشد ، مطلب ثابت است . به تعبير شيخ طوسى رحمه الله به نقل از آن‌ها كه تمثيل را معتبر مىدانند ، مىبينيم : خمر صفات زيادى پيدا مىكند و هيچ يك مدار حرمت نمىباشد . همين كه قوام خاصى كه همراه اسكار است ، به وجود آمد ، حرام مىشود و باز وقتى از آن حالت بيرون آمده ، سركه شد ، حلال مىشود . از اين‌جا معلوم مىشود كه علت حرمت ، فقط اسكار به طور مطلق است . ولى اين سخن تمام نيست ؛ زيرا ممكن است صفت ديگرى در خمر باشد كه همراه اسكار خمرى و ملازم آن است ، و آن صفت ملاك حرمت باشد ، و با اسكار آبجو همراه نباشد ، و شايد اسكار علت حرمت باشد ولى اسكار به اندازه خمر ، نه مطلق اسكار كه در آبجو هم مىباشد . 2 - ترديد كه سبر و تقسيم خوانده مىشود ؛ يعنى همه‌ى اوصاف اصل ( چون خمر در مثال ) را به‌دست آوريم و سپس يكايك را بررسى كنيم و بگوييم : آيا اين وصف علت حرمت مىباشد ؟ و سپس آن را باطل كنيم . ( مثلًا با اين بيان كه آن صفت در فلان شىء هم هست و حرام نمىباشد ) و هم‌چنين صفت ديگر و ديگر را تا فقط يك صفت كه مثلًا اسكار است ، باقى بماند . و به اين ترتيب اثبات مىشود كه از ميان صفات مختلف شراب ، چون مايع بودن ، و رنگ مخصوص داشتن ، و مزه يا بوى مخصوص داشتن ، و اسكار و . . . فقط اسكار علت